NOTATKI

taniec flamenco - los complementos : dodatki wzbogacające taniec flamenco


Hiszpańskie słowo oznaczające "dodatki" to Los Complementos
[los komplementos]. Najczęściej jako los complementos podaje się wachlarz, chustę i kastaniety. Idąc śladem informacji zaczerpniętych z Museo del Baile poszerzam tą listę o kapelusz i tren, które będąc właściwie częścią stroju pełnią jednakowoż funkcję "dodatku".

Informacje zamieszczone poniżej nie wyczerpują tematu wykorzystywania los complementos. Mają raczej charakter podstawowych informacji uzupełnionych kilkoma praktycznymi wskazówkami. Kolejne complementos podane są w kolejności alfabetycznej.


La bata de cola [bata de kola] -  suknia z trenem

Zrodziła się jako wzbogacenie stroju kobiecego w epoce " Cafés Cantantes" (druga połowa XIXw.) Nazwa bata de cola znaczy tyle co " suknia z ogonem" gdyż "cola" to ogon, pieszczotliwie nieraz określany jako "colito" [kolito] - ogonek.

Długość "colito" mierzy się od talii. Jego rozmiar może być różny. Zasadniczo nie krótszy niż 150cm. Suto zdobiony falbanami z wierzchu posiada również sztywne falbanki w spodniej części, które oprócz efektu dekoracyjnego pełnią funkcję "techniczną". Oprócz typowej bata de cola dostępne są na rynku baty z odczepianym trenem oraz falda de cola (spódnica z ogonem), która jest bardzo praktyczna do ćwiczeń.

Tańce wykorzystujące bata de cola, to przede wszystkim: alegrias, cantiñas, seguiriyas, soleá, caña i peteneras.


El manton - chusta

El manton często nazywany Manton de Manila (od nazwy miejscowości Manila do której przybywały pierwsze hiszpańskie transporty chińskiego jedwabiu) jest typowym elementem kobiecego stroju wykorzystywanego zarówno w tańcu flamenco jak i na co dzień, szczególnie przy uroczystych, eleganckich okazjach.

El manton używany do tańca to jedynie el manton grande, czyli duży manton. Jego rozpiętość, po złożeniu w trójkąt, powinna wynosić między 140 a 150 cm. Oczywiście powinien być dostosowany do sylwetki (wzrostu i długości rąk), tak aby w tańcu okalał ręce utrzymując je "w cieniu" chusty i aby frędzla nie spoczywała, w podstawowych ewolucjach, na ziemi.

Typowy manton to manton bordado - czyli haftowany (pierwsze takie chusty pojawiły się w Hiszpanii na przełomie XVII i XVIII w.) Kupując manton musimy określić dwa zestawy kolorów: color de tejido [tehido](kolor tła, czyli materiału) i bordado (haftu). Zasadniczo wyróżnia się trzy wariacje bordado: del mismo tono (tego samego koloru co materiał), multicolor (wielokolorowego) i color negro, rojo, marfil, blanco, azul, fucia… ( i w odmiennym kolorze od tła np. czarnym, czerwonym, kość słoniowa, niebieski, róż…) Haft różni się nie tylko kolorem ale i wzorem. Ilość wzorów jest przebogata, jeżeli zależy nam na konkretnym, warto zapamiętać jego nazwę (podawana jest zazwyczaj przy modelu chusty), wtedy łatwiej będzie nam opisać wymarzony model. Istotnym elementem chusty jest również frędzla - los flecos [los flekos] - której kolor i długość mogą  się różnić, w zależności od modelu. I na koniec materiał - jeżeli pragniemy mieć klasyczny jedwabny manton to musi być określony jako "de seda" (z jedwabiu).

Taniec z mantonem, podobnie jak z batą, należy do tradycji sewilskiej. Jego charakter jest zawsze elegancki, pełen wdzięku - dlatego też należy pamiętać o tym, aby trzymać manton z gracją a nie w zaciśniętej garści, ruchy wykonywać ze spokojem i prezentować urodę chusty. Do typowych tańców z wykorzystaniem mantona zalicza się: alegrias, cantiñas, caracoles, seguiriyas, caña i peteneras, a ostatnio również (dzięki Blance del Rey) soleá.


Los palillos [los palijos]- kastaniety

Los palillos to andaluzyjska nazwa kastaniet. Nie mniej tradycyjnie hiszpańska "los castañuelas" [los kastańłelas]jest najczęściej podawaną nazwą tego instrumentu. Kastaniety wywodzą się z antycznych, metalowych crotalos. Tradycyjnie wykorzystywane w tańcach wielu regionów Hiszpanii, we flamenco początkowo używane były jedynie jako akompaniament muzyczny. Taniec z kastanietami jest jedną z najbardziej charakterystycznych ikon tańca hiszpańskiego, w związku z powyższym kojarzony jest w równej mierze z flamenco. Mimo to kastaniety nie są aż tak często wykorzystywane we flamenco jakby na pozór się zdawało. Tańce z kastanietami to przedewszystkim te, mające rodowód hiszpański  jak  sevillanas czy  fandango, w następnej kolejności przyjęła się tradycja wykorzystywania ich w soleá i seguiriyas.

Tradycyjne hiszpańskie kastaniety zrobione są z drewna. Wspólcześnie wykorzystuje się również sztuczne materiały jak fibra czy ebonit, ze względu na ich wytrzymałość na złamanie czy zarysowanie. Z materiałów drewnianych najbardziej odporne i najchętniej używane obecnie są: heban i granadillo. Wybór kastaniet uzależnia się od dwóch czynników: barwy (dźwięku) i wytrzymałości, naturalnie jest to indywidualna sprawa. Dobrą inwestycją jest również funda (futerał), dzięki któremu zabezpieczymy kastaniety od nieporządanego wpływu zmian temperatury i mechanicznych uszkodzeń.

Kupując kastaniety powinniśmy zwrócić uwagę na następujące elementy:

1. Jedna z kastaniet powinna mieć w górnym wcięciu powyżej sznurka pionowe nacięcia (wskazują one, że jest to kastanieta płci żeńskiej - la hembra - o wyższym tonie, nakładana na prawą rękę). Brak nacięć jest sygnałem, że kastaniety nie są instrumentem ale raczej pamiątką turystyczną.

2. Brak wyraźnych zarysowań i ubytków. Każde większe zarysowanie lub jakikolwiek ubytek mogą spowodować fałszywy "pęknięty" ton kastaniety a w szybkim czasie odłamanie się fragmentu instrumentu.

3. Wielkość kastaniet powinna być dopasowana do wielkości dłoni. Romiar kastaniet określany jest numerem. Typowy rozmiar na kobiecą dłoń to nr.6; dla drobnej rączki zaleca się nr.5; typowy męski rozmiar to nr.7


El pericón [el perikon] - duży wachlarz stosowany w tańcu flamenco

El pericón to nazwa specjalistyczna. El abanico - to popularna nazwa określająca po prostu każdy wachlarz. W sklepie z dodatkami znaczniej bezpieczniej jest pytać się o "pericón" - inaczej mogą nam "wcisnąć" wachlarz nie nadający się do tańca. El pericón od używanego na codzień "el abanico" różni się wielkością (powinien być długości między 31 a 34 centymetry) i wytrzymałością. Wachlarze do tańca robione są zazwyczaj z drewna, tych które są z plastiku nie polecam, łamią się bardzo szybko. El pericón występuje właściwie we wszystkich kolorach. Może mieć "una cara" - jedną, lub "dos caras" - dwie strony [una kara / dos karas]. Oznacza to, że stelaż wachlarza pokryty jest materiałem tylko z przodu - "una cara", lub z przodu i z tyłu - "dos caras". W wypadku "dos caras" kolory materiałów pokrywających obie strony mogą być identyczne lub różne np. czerwony i czarny, żółty i pomarańczowy, różowy i czerwony …Wachlarz flamenco tradycyjnie jest gładki, nie pokryty rysunkami. Wachlarz wykorzystuje się w wybranych formach kobiecego tańca flamenco jak np. guajira. Daje on możliwość wyrażenia kobiecości i gracji jednocześnie sprawiając, że figury taneczne zostaną "przedłużone" przez linię wachlarza.


El sombrero cordobés - kapelusz (z Kordoby)

Model kapelusza ze średnim rondem, niewysokim i płaskim denkiem przeważnie w kolorze czarnym lub czerwonym. W dawniejszych epokach był stosowany częściej niż obecnie, w tańcach flamenco zarówno przez mężczyzn jak i kobiety. Początkowo jako element ubioru, nosili go chętnie np. słynny tancerz Antonio czy La Argentina. Kapelusz jest wykorzystywany również jako dodatkowy element tańca - podobnie jak wachlarz - szczególnie w tańczonym przez kobiety el garrotin. Obecnie oprócz garrotin kobiety używają kapelusza również w tanguillos de Cadiz, mężczyżni coraz żadziej stosują ten element stroju w tańcu flamenco.

© Materiał przygotowała Małgorzata Matuszewska